Tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh

A- A A+ | Tăng tương phản Giảm tương phản

Tư tưởng Hồ Chí Minh về huấn luyện cán bộ và vận dụng trong đổi mới phương thức giảng viên, học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới

Trên cơ sở quy luật nhận thức biện chứng mác-xít và tư tưởng Hồ Chí Minh về huấn luyện cán bộ, có thể xác định cơ sở lý luận và thực tiễn của phương thức giảng viên, học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới ở các trường Đảng. Để vận dụng phương thức này cần thiết kế bài giảng gắn với mục tiêu và chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo, bồi dưỡng; đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tăng cường trao đổi, tương tác, trong đó giảng viên giữ vai trò định hướng và điều phối; xây dựng không gian học tập kết nối giảng đường với thực tiễn công tác. Mục tiêu là phát triển phẩm chất, năng lực và khả năng hành động của đội ngũ cán bộ, đảng viên, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến thăm và làm việc tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh_Ảnh: TTXVN

Đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu ngày càng cao đối với đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý. Bên cạnh bản lĩnh chính trị vững vàng và tư duy lý luận sắc bén, đội ngũ này cần có năng lực phân tích khoa học, khả năng dự báo và kỹ năng giải quyết những vấn đề phức tạp nảy sinh từ thực tiễn. Để hình thành các phẩm chất, năng lực đó, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cần chuyển trọng tâm từ trang bị kiến thức sang phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn, gắn học tập với yêu cầu thực thi nhiệm vụ.

Học viên tại các trường Đảng chủ yếu là cán bộ lãnh đạo, quản lý đương chức hoặc thuộc diện quy hoạch đã có trình độ học vấn, bản lĩnh chính trị và vốn kinh nghiệm thực tiễn, tích lũy qua quá trình công tác tại các bộ, ngành, địa phương và cơ sở. Do đó, nhu cầu học tập của học viên không dừng ở việc hoàn thiện bằng cấp, chứng chỉ, mà hướng tới nâng cao trình độ lý luận chính trị, năng lực lãnh đạo, quản lý và tìm kiếm lời giải cho những vấn đề, điểm nghẽn đang đặt ra trong thực tiễn công tác, nhằm phục vụ sự phát triển của cơ quan, đơn vị và địa phương.

Để đáp ứng yêu cầu đó, cần tiếp tục nghiên cứu, vận dụng sáng tạo di sản tư tưởng Hồ Chí Minh về huấn luyện cán bộ. Các quan điểm của Người là cơ sở lý luận và phương pháp luận cho việc đổi mới hoạt động dạy và học tại các trường Đảng. Trên nền tảng ấy, phương thức giảng viên và học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới có thể trở thành một hướng tiếp cận thiết thực, nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả đào tạo và bồi dưỡng cán bộ.

Huấn luyện cán bộ theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định huấn luyện cán bộ là nhiệm vụ nền tảng của công tác xây dựng Đảng và tổ chức thực hiện đường lối, chính sách. Người khẳng định: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc. Vì vậy, huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng”; đồng thời chỉ rõ: “Cán bộ là những người đem chính sách của Đảng, của Chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành. Đồng thời đem tình hình của dân chúng báo cáo cho Đảng, cho Chính phủ hiểu rõ, để đặt chính sách cho đúng”(1). Từ quan điểm đó, có thể khái quát ba nguyên tắc cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về huấn luyện cán bộ:

Thứ nhất, học tập lý luận để nâng cao tư tưởng, rèn luyện đạo đức cách mạng.

Sự nghiệp cách mạng nhằm xây dựng một xã hội mới đòi hỏi đội ngũ cán bộ ngoài tinh thần nhiệt tình và trách nhiệm, phải có nhận thức đúng đắn, lập trường vững vàng và đạo đức cách mạng. Dù đã được giác ngộ lý tưởng, trải qua rèn luyện và thử thách, cán bộ vẫn cần thường xuyên học tập, tu dưỡng và tự hoàn thiện. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Hăng hái theo cách mạng điều đó rất hay. Nhưng tư tưởng chưa thật đúng là tư tưởng cách mạng, vì thế cần phải học tập để sửa chữa cho đúng. Tư tưởng đúng thì hành động mới khỏi sai lạc và mới làm trọn nhiệm vụ cách mạng được”(2). Theo Người, việc học tập lý luận góp phần củng cố lập trường, nâng cao giác ngộ về chủ nghĩa xã hội, khắc phục ảnh hưởng của tư tưởng lạc hậu và chủ nghĩa cá nhân. Cán bộ cũng cần sửa chữa bệnh quan liêu, hẹp hòi, giữ mối liên hệ mật thiết với nhân dân, phát huy sức sáng tạo của quần chúng. Do đó, tổ chức học tập lý luận trong Đảng, trước hết đối với đội ngũ cán bộ nòng cốt, là yêu cầu quan trọng để nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng.

Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần nhấn mạnh mục đích của học tập là tu dưỡng đạo đức cách mạng và sửa chữa những hạn chế trong tư tưởng, tác phong. Theo Người, công tác huấn luyện phải xuất phát từ sự hiểu biết về người học, nhằm phát huy ưu điểm, nâng cao năng lực và giúp họ khắc phục khuyết điểm. “Huấn” là dạy dỗ, hướng dẫn; “luyện” là rèn giũa, làm cho người học tiến bộ qua quá trình thực hành và tự sửa mình. Người cũng cảnh báo những biểu hiện tự kiêu, tự mãn ở cán bộ: nếu không biết khiêm tốn và cầu thị thì việc học thêm kiến thức chưa chắc đem lại tiến bộ, thậm chí còn có thể làm gia tăng hạn chế.

Học tập lý luận còn nhằm điều chỉnh nhận thức và củng cố niềm tin. Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, người cán bộ có đạo đức cách mạng mới có thể tận tụy với công việc, gắn bó với nhân dân và kiên định trước khó khăn, thử thách. Vì vậy, dạy và học lý luận chính trị cần hướng tới nâng cao đạo đức cách mạng, đấu tranh với chủ nghĩa cá nhân và góp phần xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh.

Thứ hai, thống nhất gắn lý luận với thực tiễn.

Thống nhất lý luận với thực tiễn là nguyên tắc xuyên suốt trong tư tưởng Hồ Chí Minh về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Người chỉ ra rằng, do bận rộn công tác, một số cán bộ, đảng viên chưa chú trọng học tập lý luận, dẫn đến hạn chế về tư duy khái quát và phương pháp làm việc. Ngược lại, có người tích lũy được nhiều kinh nghiệm nhưng lại tuyệt đối hóa kinh nghiệm, xem nhẹ vai trò định hướng của lý luận. Do đó, kinh nghiệm thực tiễn cần được khái quát và soi sáng bằng lý luận còn lý luận phải được kiểm nghiệm và bổ sung từ thực tiễn.

Chủ tịch Hồ Chí Minh phê phán lối học lý luận hình thức, chỉ nhằm ghi nhớ hoặc phô trương kiến thức mà không phục vụ công việc. Người khẳng định: “Lý luận cốt để áp dụng vào thực tế. Lý luận mà không áp dụng vào thực tế là lý luận suông”(3). Vì vậy, học lý luận không thể chỉ dừng ở việc ghi nhớ câu chữ mà phải giúp người học phân tích tình hình, nhận diện vấn đề và lựa chọn cách giải quyết phù hợp.

Trong đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, nguyên tắc này không dừng ở yêu cầu về nhận thức mà phải được cụ thể hóa trong nội dung và phương pháp tổ chức dạy học. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: "Việc học tập lý luận của các đồng chí không phải nhằm biến các đồng chí thành những người lý luận suông, mà nhằm làm thế nào cho công tác của các đồng chí tốt hơn, nghĩa là các đồng chí phải học tập tinh thần của chủ nghĩa Mác - Lê-nin; học tập lập trường, quan điểm và phương pháp của chủ nghĩa Mác - Lê-nin để áp dụng lập trường, quan điểm và phương pháp ấy mà giải quyết cho tốt những vấn đề thực tế trong công tác cách mạng của chúng ta. Như thế chúng ta học tập lý luận là cốt để áp dụng vào thực tế”

Người chỉ rõ: “Khi học tập lý luận thì nhằm mục đích học để vận dụng chứ không phải học lý luận vì lý luận; không phải học để thuộc lòng từng câu từng chữ, đem kinh nghiệm của các nước anh em áp dụng một cách máy móc. Nhưng chúng ta phải học chủ nghĩa Mác - Lê-nin để phân tích và giải quyết các vấn đề cụ thể của cách mạng nước ta, cho hợp với điều kiện đặc biệt của nước ta”(4).

Từ chỉ dẫn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, có thể thấy, phương pháp dạy và học ở trường Đảng cần đặt trọng tâm vào việc vận dụng lý luận để phân tích thành công, thất bại trong công tác; nhận diện đúng, sai trong nhận thức và hành động; đồng thời tìm ra nguyên nhân từ lập trường, quan điểm và phương pháp thực hiện. Quá trình tổng kết này giúp nâng cao nhận thức và cải thiện hiệu quả công việc. Lý luận Mác - Lê-nin cần được tiếp cận với tư cách thế giới quan và phương pháp luận khoa học để phân tích, giải quyết những vấn đề cụ thể, không phải những công thức bất biến để áp dụng máy móc. Vì vậy, tri thức hình thành trong quá trình dạy và học ở trường Đảng phải bắt nguồn từ sự đối chiếu giữa lý luận với thực tiễn, qua đó nhận diện quy luật vận động và xác định phương hướng hành động. Giảng viên cần gắn các nguyên lý lý luận gắn với những vấn đề thực tế, cùng học viên phân tích, kiểm nghiệm và làm rõ giá trị vận dụng của chúng.

Thứ ba, phát huy dân chủ gắn với tự phê bình và phê bình.

Trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc, Chủ tịch Hồ Chí Minh phê phán cách huấn luyện áp đặt một chiều, chỉ “đem lý luận khô khan nhét cho đầy óc họ”. Theo Người, cách huấn luyện có hiệu quả phải gắn lý luận với công việc và kinh nghiệm thực tế. Người chỉ rõ: “Lý luận, phải nghiên cứu công việc thực tế, kinh nghiệm thực tế. Lúc học rồi, họ có thể tự mình tìm ra phương hướng chính trị, có thể làm được những công việc thực tế, có thể trở nên người tổ chức và lãnh đạo. Thế là lý luận thiết thực, có ích”(5).

Tại Hội nghị toàn quốc lần thứ nhất về công tác huấn luyện và học tập ngày 6-5-1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu huấn luyện thiết thực, chu đáo, không chạy theo số lượng. Người đề cao việc trao đổi, bàn bạc và thảo luận để người dạy, người học cùng nghiên cứu, nhận diện và giải quyết vấn đề, chứ không duy trì phương thức thuyết giảng một chiều.

Trong diễn văn khai mạc ngày 7-9-1957 tại lớp học lý luận khóa I, Trường Nguyễn Ái Quốc, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “…. Phải khiêm tốn, thật thà. Trong Đảng ta trình độ lý luận còn thấp kém, không ai có thể tự xưng mình là giỏi lý luận. Do đó phải nêu cao tinh thần khiêm tốn, thật thà. Đào sâu suy nghĩ khi nghiên cứu các tác phẩm của Mác - Lê-nin, các bài giảng của các đồng chí giáo sư bạn, khiêm tốn học tập các đồng chí giáo sư bạn, cái gì biết thì nói biết, không biết thì nói không biết. Kiêu ngạo, tự phụ, tự mãn là kẻ thù số một của học tập. Phải nêu cao tác phong độc lập suy nghĩ và tự do tư tưởng. Đọc tài liệu thì phải đào sâu hiểu kỹ, không tin một cách mù quáng từng câu một trong sách, có vấn đề chưa thông suốt thì mạnh dạn đề ra và thảo luận cho vỡ lẽ. Đối với bất cứ vấn đề gì đều phải đặt câu hỏi “vì sao?”, đều phải suy nghĩ kỹ càng xem nó có hợp với thực tế không, có thật là đúng lý không, tuyệt đối không nên nhắm mắt tuân theo sách vở một cách xuôi chiều. Phải suy nghĩ chín chắn”(6).

Tinh thần dân chủ trong học tập còn thể hiện ở thái độ khiêm tốn, trung thực, độc lập suy nghĩ và dám nêu vấn đề.

Phát huy dân chủ trong học tập phải đi đôi với tự phê bình và phê bình trên tinh thần xây dựng. Thông qua trao đổi, tranh luận có căn cứ và đối chiếu với thực tiễn, học viên có điều kiện kiểm tra nhận thức, củng cố lập trường, hoàn thiện phương pháp công tác. Cách tổ chức này cách khơi dậy nhu cầu tự thân tìm kiếm tri thức và tạo môi trường học tập cởi mở, các học viên chia sẻ kinh nghiệm và góp phần làm sáng tỏ vấn đề.

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh trong học tập thì phải lấy tự học làm cốt. Người nhấn mạnh vai trò chủ thể của người học trong việc tự giác, tự học và tự nghiên cứu của học viên. Người khẳng định: “Học tập ở trường Đoàn thể không phải học như ở các trường lối cũ, không phải có thầy thì mới học, thầy không có thì đùa. Phải biết tự động học tập”(7).

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong học tập phải lấy tự học làm cốt, phát huy tính tự giác và vai trò chủ thể của người học. Người khẳng định: “Học tập ở trường Đoàn thể không phải học như ở các trường lối cũ, không phải có thầy thì mới học, thầy không có thì đùa. Phải biết tự động học tập”.

Tự học có hiệu quả đòi hỏi người học phải xây dựng kế hoạch phù hợp, sắp xếp nội dung và thời gian khoa học, đồng thời kiên trì thực hiện. Chủ tịch Hồ Chí Minh lưu ý: “Sắp xếp thời gian và bài học… phải cho khéo, phải có mạch lạc với nhau mà không xung đột với nhau”(8). Người cũng yêu cầu cán bộ xem học tập là nhiệm vụ cần chủ động hoàn thành, phát huy tinh thần tự giác, chịu khó và không lùi bước trước khó khăn(9).

Đề cao vai trò tự học không có nghĩa phủ nhận vai trò của giảng viên. Trái lại, giảng viên cần hướng dẫn phương pháp, định hướng tư duy và hỗ trợ khi cần thiết; còn việc chuyển hóa thông tin thành tri thức phải được thực hiện chủ yếu thông qua quá trình tự nghiên cứu, suy ngẫm và vận dụng của người học. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Trong cách học, phải lấy tự học làm cốt. Thảo luận và chỉ đạo là phụ”. Người cũng đặt ra yêu cầu nghiêm túc đối với năng lực thực tiễn của người huấn luyện: “Huấn luyện cán bộ mà người huấn luyện không hiểu biết thực tế thì như người mù dắt người mù”. Yêu cầu này đòi hỏi giảng viên trường Đảng thường xuyên cập nhật thực tiễn, kết nối tri thức lý luận với những vấn đề đang diễn ra trong đời sống chính trị, kinh tế, xã hội; để hỗ trợ học viên hình thành tri thức có giá trị vận dụng.

PGS,TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phát biểu tại Hội thảo khoa học: "Đổi mới mô hình đào tạo cao cấp lý luận chính trị theo phương thức “Giảng viên – Học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới: Cơ sở lý luận, thực tiễn và giải pháp triển khai”"_Ảnh: nxblyluanchinhtri.vn

Giảng viên và học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới: Phương thức thực hiện yêu cầu học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn

Tại Hội nghị tổng kết năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu đổi mới căn bản công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ theo hướng thiết thực, hiệu quả, hiện đại, gắn với việc tổ chức thực hiện các quyết sách chiến lược của Đảng. Mục tiêu đào tạo không chỉ là trang bị kiến thức mà còn là hình thành năng lực quản trị hiện đại; đồng thời chuyển từ truyền thụ một chiều sang mô hình giảng viên và học viên cùng kiến tạo tri thức, giá trị mới, bảo đảm học tập không chỉ để “biết” mà còn để “làm”, hướng tới lợi ích của nhân dân.

Để làm rõ cơ sở của phương thức đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới, cần trở lại quan điểm duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa nhận thức và thực tiễn. V.I. Lênin khái quát con đường nhận thức từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, rồi từ tư duy trừu tượng trở về thực tiễn. Trong mối quan hệ đó, thực tiễn là cơ sở, động lực và tiêu chuẩn kiểm nghiệm chân lý; lý luận được hình thành và phát triển thông qua quá trình khái quát, tổng kết thực tiễn.

Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng khẳng định: “Thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng. Lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là lý luận suông”. Người yêu cầu dựa trên phương pháp luận Mác - Lê-nin để phân tích và giải quyết những vấn đề cụ thể, phù hợp với điều kiện lịch sử của Việt Nam(10).

Vì thực tiễn vừa là điểm xuất phát, vừa là nơi kiểm nghiệm kết quả nhận thức, tổng kết thực tiễn có ý nghĩa quan trọng đối với việc bổ sung và phát triển lý luận. Đây cũng là một nhiệm vụ thiết yếu của trường Đảng: giúp học viên vận dụng lý luận để phân tích thực tiễn, khái quát kinh nghiệm, nhận diện vấn đề mới và đề xuất cách giải quyết phù hợp. Theo nghĩa đó, thống nhất lý luận với thực tiễn là nguyên tắc nhận thức, đồng thời là phương pháp tổ chức dạy và học lý luận chính trị.

Do thực tiễn là điểm khởi đầu cũng như điểm kết thúc của chu trình nhận thức, hình thành lý luận nên mỗi điều kiện lịch sử cụ thể cần thực hiện tổng kết thực tiễn, để bổ sung lý luận, tạo nên sức sống của lý luận phù hợp với thời đại là nhiệm vụ trọng tâm của trường Đảng. Đây chính là sự kết nối giữa lý luận và thực tiễn, biểu hiện bản chất trong thực hiện nhiệm vụ của trường Đảng. Như thế sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn vừa là nguyên tắc nhận thức, vừa là phương pháp trong tổ chức dạy và học lý luận chính trị ở trường Đảng.

Một số lý thuyết giáo dục hiện đại cũng nhấn mạnh vai trò chủ động của người học trong quá trình hình thành tri thức. Theo cách tiếp cận kiến tạo, tri thức được phát triển thông qua tương tác xã hội, đối thoại và hợp tác trong một môi trường văn hóa - xã hội cụ thể, chứ không đơn thuần là nội dung có sẵn được truyền đạt nguyên vẹn. Khái niệm “vùng phát triển gần nhất” chỉ khoảng cách giữa năng lực người học có thể tự thực hiện và năng lực họ có thể đạt được khi nhận được sự hướng dẫn, hỗ trợ của giảng viên hoặc bạn học. Còn học tập qua trải nghiệm thường được mô tả bằng chu trình gồm bốn giai đoạn: trải nghiệm cụ thể; quan sát và phản tư; khái niệm hóa trừu tượng; thử nghiệm tích cực. Những cách tiếp cận này gợi mở hướng đổi mới phương pháp tại trường Đảng.

Với vốn trải nghiệm công tác phong phú, học viên cần có cơ hội nhìn lại kinh nghiệm, trao đổi và phân tích cùng giảng viên, từ đó khái quát thành tri thức có hệ thống và thử nghiệm vận dụng vào hoạt động lãnh đạo, quản lý sau khóa học. Nếu duy trì lối truyền thụ một chiều, quá trình kết nối giữa trải nghiệm, phản tư, khái quát lý luận và vận dụng thực tiễn sẽ khó được phát huy đầy đủ.

Một số đề xuất để hiện thực hóa phương thức giảng viên và học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới

Hiện thực hóa phương thức giảng viên và học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới theo tinh thần huấn luyện cán bộ của Chủ tịch Hồ Chí Minh đòi hỏi đổi mới đồng bộ phương pháp và quy trình tổ chức dạy học tại các trường Đảng. Có ba nhóm giải pháp trọng tâm:

Một là, thiết kế nội dung bài giảng gắn với mục tiêu, chuẩn đầu ra, hướng tới phát triển phẩm chất, năng lực và giải quyết vấn đề từ thực tiễn của người học.

Đổi mới phương pháp giảng dạy khó đạt hiệu quả nếu nội dung bài giảng vẫn được tổ chức theo những khuôn mẫu khép kín, thiếu linh hoạt và chưa cập nhật thực tiễn. Theo hướng đồng kiến tạo, kế hoạch bài giảng cần được thiết kế mở, lấy vấn đề thực tiễn làm trục tổ chức nhưng vẫn thống nhất với mục tiêu và chuẩn đầu ra của chương trình. Cách thiết kế này giúp kết nối kiến thức lý luận với việc phát triển kỹ năng, thái độ và năng lực vận dụng; đồng thời tạo điều kiện để học viên tự đánh giá tiến trình và kết quả học tập.

Trước mỗi khóa học hoặc chuyên đề, giảng viên cần khảo sát, phân tích đặc điểm, nhu cầu và kinh nghiệm của học viên. Trên cơ sở đó, giảng viên lựa chọn tình huống, câu hỏi và học liệu phù hợp, tạo điều kiện để học viên chia sẻ kinh nghiệm công tác, đối chiếu với lý luận và cùng tìm hướng giải quyết những vấn đề đang đặt ra.

Cấu trúc bài giảng cần chuyển từ việc trình bày khái niệm theo trình tự tuyến tính sang tổ chức nội dung quanh các tình huống quản lý và vấn đề thực tiễn có tính thời sự. Những tình huống này không nhất thiết chỉ có một lời giải, nên khuyến khích người học phân tích từ nhiều góc độ và cân nhắc các phương án. Giảng viên định hướng học viên vận dụng chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước làm cơ sở phân tích nguyên nhân, đánh giá hệ quả và đề xuất giải pháp phù hợp.

Hai là, đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tăng cường trao đổi, tương tác trên lớp; giảng viên là người định hướng, dẫn dắt điều phối nhằm đạt mục tiêu, chuẩn đầu ra của bài giảng.

Lớp học tại trường Đảng cần khắc phục lối dạy đọc – chép và tình trạng giảng viên thuyết trình một chiều, đồng thời xây dựng môi trường tương tác thường xuyên giữa giảng viên với học viên và giữa các học viên với nhau. Việc sử dụng các phương pháp sư phạm tích cực cần được tổ chức có mục tiêu, phù hợp với nội dung chuyên đề và chuẩn đầu ra, nhằm phát triển tư duy phản biện, năng lực hợp tác và khả năng giải quyết vấn đề.

Các phương pháp như thảo luận nhóm, tranh biện khoa học và đóng vai xử lý tình huống cần được vận dụng phù hợp, có quy trình rõ ràng. Chẳng hạn, với chuyên đề “Nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng”, giảng viên có thể tổ chức tranh biện về hai yêu cầu: trẻ hóa đội ngũ cấp ủy viên để tạo động lực đổi mới và bảo đảm tiêu chuẩn về năng lực, kinh nghiệm nhằm duy trì tính kế thừa, ổn định. Qua tranh biện, học viên phải huy động kiến thức lý luận và kinh nghiệm thực tiễn để lập luận, phản biện, nhận diện điều kiện áp dụng và đánh giá ưu điểm, hạn chế của từng phương án; nhờ đó bản chất vấn đề được làm rõ và năng lực ra quyết định được rèn luyện.

Trong môi trường học tập tương tác, vai trò của giảng viên chuyển từ chủ yếu truyền đạt nội dung sang định hướng, dẫn dắt và điều phối quá trình học tập. Giảng viên cần biết đặt câu hỏi gợi mở, lắng nghe tích cực, nhận diện những điểm hợp lý hoặc mâu thuẫn trong lập luận của học viên và hướng cuộc thảo luận vào trọng tâm. Cuối mỗi buổi học, giảng viên tổng hợp kết quả trao đổi, đối chiếu với thế giới quan và phương pháp luận Mác – Lênin, quan điểm, đường lối của Đảng, từ đó hệ thống hóa các luận điểm cốt lõi. Khâu này chuyển hóa những kinh nghiệm riêng lẻ thành nhận thức có tính khái quát, giúp học viên phát triển cách nghĩ và phương pháp hành động phù hợp hơn.

Ba là, xây dựng không gian học tập kết nối giảng đường với thực tiễn công tác nhằm giải quyết những vấn đề đặt ra từ cơ sở.

Theo tinh thần “học đi đôi với hành” của Chủ tịch Hồ Chí Minh, hoạt động dạy và học ở trường Đảng cần gắn kết chặt chẽ giữa giảng đường với thực tiễn công tác. Lớp học không dừng ở trao đổi lý thuyết mà còn tạo điều kiện để học viên tổng kết kinh nghiệm, phân tích tình huống và tìm giải pháp cho những vấn đề thực tế phát sinh tại cơ quan, đơn vị, địa phương.

Để thực hiện yêu cầu này, giảng viên cần khuyến khích học viên trình bày các báo cáo thực tiễn gắn với vị trí việc làm và nhiệm vụ đang đảm nhận. Trên cơ sở phương pháp luận khoa học, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước, giảng viên cùng học viên phân tích những yếu tố tạo nên thành công của mô hình thực tiễn được bái cáo, khái quát kinh nghiệm và xác định khả năng vận dụng. Đối với những vấn đề còn vướng mắc hoặc những điểm nghẽn trong tổ chức thực hiện chính sách, lớp học là nơi học viên đến từ nhiều ngành, lĩnh vực cùng phân tích nguyên nhân, trao đổi phương án và đề xuất kiến nghị. Tri thức hình thành từ quá trình hợp tác này được kiểm chứng bằng kinh nghiệm thực tiễn, và có thể giúp học viên nâng cao chất lượng công tác sau khóa học.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về huấn luyện cán bộ, kết hợp với quy luật nhận thức của phép biện chứng duy vật, cung cấp cơ sở lý luận và phương pháp luận để đổi mới quan hệ dạy - học tại các trường Đảng. Theo cách tiếp cận này, học viên là chủ thể tích cực, mang đến lớp học vốn kinh nghiệm thực tiễn có giá trị, chứ không chỉ là đối tượng tiếp nhận kiến thức. Trên nền tảng đối thoại, hợp tác và vận dụng lý luận vào phân tích thực tiễn, giảng viên và học viên có thể cùng phát triển tri thức, phương pháp và giá trị mới phục vụ hoạt động lãnh đạo, quản lý.

Việc triển khai đồng bộ phương thức đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới có thể giúp khắc phục tình trạng học tập lý luận chính trị mang tính hình thức, thiếu gắn kết với thực tiễn ở một bộ phận cán bộ, đảng viên. Khi người học được tham gia phân tích, tranh luận và giải quyết vấn đề thực tế, hoạt động học tập sẽ chủ động và thiết thực hơn. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng tại các trường Đảng, xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý có phẩm chất, năng lực và uy tín, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn phát triển mới của đất nước./.

----------------------

(1) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 5, tr. 309
(2) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 6, tr. 360
(3) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 274
(4) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 11, tr. 95 - 96
(5) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 311 - 312
(6) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 11, tr. 98
(7) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 6, tr. 360
(8) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 312
(9) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 11, tr. 98
(10) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 11, tr. 95 - 96


Theo tapchicongsan.vn
Bình luận

Các tin khác