Tư tưởng Hồ Chí Minh về lối sống thanh niên và định hướng giá trị cho thế hệ trẻ Việt Nam

Tư tưởng Hồ Chí Minh về lối sống mới

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đời sống xã hội, đặc biệt là đời sống của thế hệ trẻ đang chịu sự tác động sâu sắc, đa chiều. Những thuận lợi về tiếp cận thông tin, tri thức và giao lưu văn hóa đi cùng với những thách thức trong việc giữ gìn bản sắc dân tộc, bảo vệ các giá trị đạo đức truyền thống, xây dựng lối sống lành mạnh, tiến bộ cho thanh niên Việt Nam. Trước thực tiễn đó, tư tưởng Hồ Chí Minh về lối sống mới không chỉ mang giá trị lý luận sâu sắc mà còn là kim chỉ nam định hướng hành động, góp phần hình thành phẩm chất con người xã hội chủ nghĩa trong thời đại mới.

Ngay sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 - một bước ngoặt lịch sử vĩ đại đưa dân tộc Việt Nam từ thân phận nô lệ bước lên làm chủ vận mệnh đất nước - Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ quan tâm đến việc thiết lập bộ máy nhà nước cách mạng non trẻ, mà còn đặc biệt chú trọng tới việc kiến thiết nền tảng tinh thần, đạo đức cho một xã hội mới. Người nhận thức sâu sắc rằng, để giữ vững và phát triển thành quả cách mạng, cần đồng thời tiến hành một cuộc cách mạng về tư tưởng, đạo đức và lối sống của toàn dân. Trong phiên họp đầu tiên của Hội đồng Chính phủ ngày 3-9-1945, chỉ một ngày sau khi đọc Tuyên ngôn Độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra lời hiệu triệu có tính chiến lược: “Chế độ thực dân đã đầu độc dân ta với rượu và thuốc phiện. Nó đã dùng mọi thủ đoạn hòng hủ hóa dân tộc chúng ta bằng những thói xấu, lười biếng, gian giảo, tham ô và những thói xấu khác. Chúng ta có nhiệm vụ cấp bách là phải giáo dục lại nhân dân chúng ta. Chúng ta phải làm cho dân tộc chúng ta trở nên một dân tộc dũng cảm, yêu nước, yêu lao động, một dân tộc xứng đáng với nước Việt Nam độc lập. Tôi đề nghị mở một chiến dịch giáo dục lại tinh thần nhân dân bằng cách thực hiện: CẦN, KIỆM, LIÊM, CHÍNH”⁽¹⁾.

Tư tưởng này thể hiện một tầm nhìn chiến lược sâu rộng, đặt việc xây dựng con người, đặc biệt là xây dựng nhân cách, phẩm chất đạo đức, lối sống lên hàng đầu trong sự nghiệp kiến thiết đất nước. Bốn đức tính “cần, kiệm, liêm, chính” không chỉ là các phạm trù đạo đức truyền thống quý báu của dân tộc Việt Nam, mà còn là những tiêu chuẩn đạo đức cách mạng, trở thành trụ cột tinh thần của nền nếp xã hội mới, của con người mới xã hội chủ nghĩa mà Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta luôn hướng đến. 

Lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh là chỉ dẫn mang tính hành động cách mạng, nó thể hiện quyết tâm của Đảng và Chính phủ trong xây dựng một nền văn hóa mới, đạo đức mới, xã hội mới - một xã hội trong sạch, kỷ cương, nghĩa tình, lấy con người làm trung tâm, đạo đức làm nền tảng, văn hóa làm động lực. Chiến dịch “giáo dục lại nhân dân” không phải là một khẩu hiệu nhất thời, mà là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự tham gia của cả hệ thống chính trị, sự đồng thuận của toàn xã hội và đặc biệt là vai trò tiền phong, gương mẫu của cán bộ, đảng viên.

Trong bối cảnh đất nước vừa giành lại độc lập, tàn dư của xã hội cũ - với các tệ nạn như rượu chè, hút thuốc phiện, trộm cắp, hối lộ, xa hoa, lười biếng vẫn còn tồn tại dai dẳng trong đời sống người dân - tư tưởng Hồ Chí Minh về “giáo dục lại tinh thần nhân dân” đã kịp thời định hướng một cuộc cách mạng văn hóa sâu sắc, góp phần hình thành nên một “nếp sống mới”, phù hợp với lý tưởng của chế độ dân chủ cộng hòa, góp phần củng cố nền tảng tinh thần cho khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Ngày 3-4-1946, Ủy ban vận động đời sống mới Trung ương được thành lập, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong việc đưa chủ trương về xây dựng đời sống mới đi vào thực tiễn. Đến ngày 20-3-1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết tác phẩm “Đời sống mới”, trong đó Người khẳng định: “Chính trong lúc này càng phải thực hành đời sống mới là Cần, Kiệm, Liêm, Chính”⁽²⁾. 

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, ăn uống không đơn thuần là nhu cầu sinh học mà còn thể hiện trình độ văn hóa, đạo đức và lối sống của mỗi người. Ngay từ những ngày đầu xây dựng chính quyền cách mạng, Người đã đề cao việc hình thành nếp sống tiết kiệm, khoa học, vệ sinh trong ăn uống, coi đó là biểu hiện cụ thể của đời sống mới xã hội chủ nghĩa. Người nhấn mạnh: “Cán bộ và công nhân cần chú ý ăn, ở cho sạch sẽ, đúng vệ sinh, để giữ gìn sức khỏe”⁽³⁾. 

Người phê phán mạnh mẽ các thói quen xa hoa, lãng phí, biểu hiện của lối sống hình thức, thực dụng, trái với đạo đức cách mạng. Câu nói: “Có chỗ bất kỳ việc gì cũng liên hoan… nghe nói họp bàn về tiết kiệm cũng liên hoan mấy con lợn”⁽⁴⁾ là lời cảnh tỉnh sâu sắc về tình trạng biến các cuộc họp thành dịp ăn uống phô trương, gây lãng phí ngân sách. Người cũng yêu cầu xóa bỏ những tập tục lạc hậu như tiệc tùng linh đình trong cưới hỏi, ma chay, lên án việc dùng lương thực vào mục đích không thiết yếu như nấu rượu, mở tiệc. Tư tưởng tiết chế trong ăn uống của Chủ tịch Hồ Chí Minh là sự kết hợp giữa đạo lý phương Đông và tinh thần cách mạng mới, đặt nền tảng cho một xã hội tiết kiệm, lành mạnh, nhân văn - nơi mỗi hành vi tiêu dùng đều gắn với trách nhiệm cộng đồng và lòng yêu nước.

Trong điều kiện xã hội hiện đại, khi đời sống vật chất được nâng cao, việc giáo dục tinh thần tiết kiệm, giản dị trong ăn uống, nhất là đối với thanh niên, càng trở nên cần thiết. Đó không chỉ là gìn giữ giá trị đạo đức truyền thống mà còn là một trong những nội dung quan trọng trong việc xây dựng lối sống văn minh, hiện đại, giàu bản sắc văn hóa Việt Nam.

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đề cao lối sống giản dị, tiết kiệm, coi việc ăn mặc không chỉ là nhu cầu cá nhân mà còn thể hiện phẩm chất đạo đức và trách nhiệm xã hội. Với quan niệm “ăn cho mình, mặc cho người”, Người yêu cầu đồng bào ăn mặc phải sạch sẽ, gọn gàng, phù hợp điều kiện thực tiễn đất nước và tránh xa lối sống phô trương, hình thức.  

Trong điều kiện đất nước còn nhiều gian khó, tinh thần ấy không chỉ là lời kêu gọi tiết kiệm mà còn thể hiện sâu sắc ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết, đồng cam cộng khổ - những phẩm chất cốt lõi để xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa. Tư tưởng đó ngày nay vẫn còn nguyên giá trị khi tình trạng sính ngoại, chạy theo thời trang xa xỉ, thương hiệu… đang ảnh hưởng đến lối sống của một bộ phận giới trẻ. Vì vậy, giáo dục tinh thần giản dị, đúng mực trong cách mặc cũng chính là góp phần nuôi dưỡng nhân cách văn hóa, thẩm mỹ xã hội và bản sắc dân tộc trong thời kỳ hội nhập.

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, chỗ ở không đơn thuần là nơi cư trú cá nhân, mà còn phản ánh trình độ văn minh và ý thức cộng đồng của mỗi con người trong xã hội. Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng việc giữ gìn vệ sinh, môi trường sống sạch sẽ, ngăn nắp, từ “trong nhà ra ngoài ngõ”, xem đó là biểu hiện cụ thể của nếp sống mới văn minh, tiến bộ. Người ví ruồi, muỗi - tác nhân gây bệnh và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng là “bạn đồng minh của giai cấp bóc lột”⁽⁵⁾, nhấn mạnh mối liên hệ giữa vệ sinh môi trường và năng suất lao động, chất lượng cuộc sống.

Quan điểm này thể hiện sự kết hợp giữa tư duy cách mạng với tri thức khoa học, đồng thời nhấn mạnh vai trò của từng cá nhân trong việc xây dựng môi trường sống lành mạnh. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng, biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường gia tăng hiện nay, việc thực hành lối sống văn minh - bắt đầu từ cách ở càng trở nên cấp thiết. Đó không chỉ là trách nhiệm cá nhân mà còn là biểu hiện của văn hóa ứng xử, góp phần hình thành con người mới xã hội chủ nghĩa.

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, lao động không chỉ là phương tiện sinh tồn, mà còn là thước đo đạo đức, ý thức trách nhiệm và tinh thần yêu nước của mỗi con người. Người yêu cầu cán bộ, công nhân phải làm việc “có ngăn nắp, có tinh thần phụ trách... làm đến nơi đến chốn” và “chớ làm dối”⁽⁶⁾. Đó không chỉ là yêu cầu về kỹ năng hay năng suất, mà là yêu cầu về phẩm chất chính trị, về đạo đức nghề nghiệp của người cách mạng.

Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh vai trò của thời gian như một tài sản quý báu, phải biết trân trọng và sử dụng hiệu quả. Người căn dặn: “Thời gian quý báu lắm” và luôn khuyến khích tinh thần làm việc gấp đôi, tiết kiệm trong tổ chức và quản lý công việc: “làm việc như hai người”, “một đồng có thể dùng bằng hai đồng”⁽⁷⁾. Đây là những chỉ dẫn vừa giản dị, vừa sâu sắc, thể hiện quan điểm nhất quán của Người về năng suất lao động, hiệu quả công việc và phẩm chất người cán bộ trong bộ máy nhà nước cách mạng.

Trong bối cảnh hiện nay, khi đất nước đang đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng nền hành chính hiện đại và phát triển kinh tế tri thức, tư tưởng Hồ Chí Minh về lối sống lao động vẫn giữ nguyên giá trị thời sự. Đó là nền tảng để xây dựng một xã hội hiệu quả, kỷ cương, nơi mỗi người đều làm việc với tinh thần trách nhiệm cao, vì lợi ích chung của dân tộc và sự phát triển bền vững của đất nước.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về lối sống mới bao quát toàn diện các mặt đời sống, trong đó rèn luyện thể chất được Người đặc biệt nhấn mạnh, coi đó là nền tảng cho mọi hoạt động cách mạng. Người khẳng định: “Mỗi người dân yếu ớt là cả nước yếu ớt, mỗi người dân mạnh khỏe là cả nước mạnh khỏe”⁽⁸⁾, đồng thời nêu gương sáng về rèn luyện thân thể, cổ vũ toàn dân duy trì nếp sống vận động lành mạnh. Cùng với chăm lo sức khỏe, Chủ tịch Hồ Chí Minh đề cao xây dựng nếp sống văn minh, bài trừ tệ nạn xã hội, mê tín dị đoan, hướng tới lối sống “lành mạnh, vui tươi, một nếp sống xã hội chủ nghĩa”⁽⁹⁾. Người nhấn mạnh ứng xử có văn hóa, giữ gìn vệ sinh môi trường, tôn trọng pháp luật, sống gương mẫu và có trách nhiệm với cộng đồng.

Trong bối cảnh hiện nay, trước sự gia tăng các biểu hiện lệch chuẩn trong lối sống, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh để giáo dục thanh niên, đặc biệt là sinh viên - lực lượng kế cận của đất nước càng trở nên cấp thiết. Đây chính là “hàng rào miễn dịch văn hóa” giúp xây dựng lớp thanh niên có sức khỏe, đạo đức, bản lĩnh và trách nhiệm với Tổ quốc.

Giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh trong xây dựng lối sống cho sinh viên Việt Nam hiện nay 

Tư tưởng Hồ Chí Minh về lối sống không chỉ là giá trị cốt lõi trong di sản của Người mà còn là kim chỉ nam có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc đối với công cuộc giáo dục thế hệ trẻ, đặc biệt là sinh viên Việt Nam hiện nay. Trong  thời kỳ hội nhập quốc tế, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh để định hướng, rèn luyện lối sống cho thanh niên càng trở nên cấp thiết, góp phần tạo nên “hàng rào miễn dịch văn hóa” vững chắc trước những tác động tiêu cực từ bên ngoài, đồng thời xây dựng lớp người kế cận giàu lý tưởng, bản lĩnh, trí tuệ và nhân cách, đủ sức gánh vác sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Một là, định hướng giá trị nhân văn, đạo đức và văn hóa trong lối sống sinh viên.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về lối sống là một hệ giá trị mang tính nền tảng, tiêu biểu là các phẩm chất cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, cùng những chuẩn mực đạo đức cách mạng như trung với nước, hiếu với dân, yêu lao động, sống giản dị, khiêm tốn, chân thành. Những giá trị ấy không chỉ kế thừa truyền thống văn hóa dân tộc mà còn là chuẩn mực đánh giá nhân cách, phẩm chất đạo đức của công dân trong xã hội mới. 

Kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta trong giai đoạn cách mạng mới luôn đặt trọng tâm vào việc xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Kết luận số 76-KL/TW, ngày 4-6-2020, của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị  quyết số 33-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI “Về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước” khẳng định: cần xây dựng con người Việt Nam có thế giới quan khoa học, nhân cách, lối sống đẹp với các đặc tính yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng cũng yêu cầu: “Chú trọng hơn giáo dục đạo đức, nhân cách, năng lực sáng tạo và các giá trị cốt lõi, nhất là giáo dục tinh thần yêu nước, tự hào, tự tôn dân tộc, truyền thống và lịch sử dân tộc, ý thức trách nhiệm xã hội cho các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ; giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc tốt đẹp của người Việt Nam; khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Gắn giáo dục tri thức, đạo đức, thẩm mỹ, kỹ năng sống với giáo dục thể chất, nâng cao tầm vóc con người Việt Nam”⁽¹⁰⁾.

Đối với sinh viên - lực lượng trí thức trẻ, tư tưởng ấy chính là nền móng cho việc định hình lối sống chuẩn mực, hài hòa giữa lý tưởng và đạo đức, giữa trí tuệ và nhân cách. Tư tưởng đó góp phần hình thành hệ giá trị tích cực, có khả năng đề kháng trước mặt trái của kinh tế thị trường và các trào lưu sống thực dụng, cá nhân chủ nghĩa. Đại hội XIII của Đảng xác định: “Chú trọng xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện; coi trọng giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống và khát vọng cống hiến cho thế hệ trẻ, nhất là học sinh, sinh viên”⁽¹¹⁾. Đây là sự kế thừa và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh trong việc đặt giáo dục đạo đức, lối sống lên hàng đầu trong chiến lược phát triển con người, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Hai là, tư tưởng Hồ Chí Minh - kim chỉ nam định hướng hành vi ứng xử của sinh viên trong học đường và xã hội.

Một nội dung cốt lõi trong tư tưởng Hồ Chí Minh về lối sống là tính kỷ luật, trách nhiệm, làm việc có kế hoạch, hiệu quả, tiết kiệm. Đây cũng chính là nguyên tắc quan trọng trong học tập, rèn luyện và khởi nghiệp của sinh viên. Người còn nhấn mạnh nếp sống “sạch sẽ, ngăn nắp”, từ sinh hoạt cá nhân đến đời sống tập thể. Những thói quen nhỏ như đúng giờ, trật tự, vệ sinh…, chính là nền tảng để hình thành phẩm chất của người công dân hiện đại, văn minh.

Người cũng yêu cầu mỗi người phải biết sống yêu thương, có tình nghĩa, thủy chung. Những giá trị nhân văn sâu sắc ấy chính là chuẩn mực để sinh viên điều chỉnh hành vi, ứng xử trong môi trường học đường, gia đình, xã hội, góp phần hình thành lớp người vừa có tài, vừa có đức.

Ba là, cơ sở để sinh viên chủ động rèn luyện và tự hoàn thiện lối sống.

Một điểm đặc sắc trong tư tưởng Hồ Chí Minh là đề cao vai trò của tự giáo dục, tự tu dưỡng. Người căn dặn thanh niên phải “tự cải tạo để tiến bộ mãi”, Người nhấn mạnh sự chủ động, tự giác của người học trong quá trình hoàn thiện nhân cách. Sinh viên cần tự xác lập mục tiêu, xây dựng kế hoạch học tập và ứng xử có trách nhiệm.

Hiện nay, sinh viên phải đối mặt với áp lực học tập, việc làm, mạng xã hội và giải trí dễ dãi. Khảo sát năm 2023 của Bộ Giáo dục và Đào tạo cho thấy: 26,3% sinh viên gặp khó khăn trong xác định giá trị sống; gần 40% sử dụng mạng xã hội hơn 4 giờ/ngày chủ yếu để giải trí; xu hướng thực dụng, thiếu trách nhiệm xã hội gia tăng. Điều này đòi hỏi sự định hướng kịp thời từ tư tưởng Hồ Chí Minh. Chỉ thị số 42-CT/TW, ngày 24-3-2015, của Ban Bí thư “Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ giai đoạn 2015 - 2030” khẳng định: giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên phải được thực hiện thường xuyên, linh hoạt, gắn với thực tiễn. Đây là sự cụ thể hóa tư tưởng Hồ Chí Minh, nhấn mạnh vai trò trung tâm của tự rèn luyện trong phát triển con người.

Bốn là, nâng cao khả năng “miễn dịch văn hóa” trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Giao lưu văn hóa trong thời kỳ hội nhập mang đến cơ hội nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ xâm nhập lối sống thực dụng, lai căng. Trong bối cảnh đó, tư tưởng Hồ Chí Minh như một “hệ miễn dịch văn hóa” giúp sinh viên biết chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại, đồng thời giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Người đề cao tinh thần độc lập, tự chủ, phê phán thói quen chạy theo mốt, bắt chước mù quáng, sống buông thả. Đây là kim chỉ nam cho sinh viên trong việc xây dựng bản lĩnh văn hóa cá nhân, hội nhập mà không hòa tan, sống văn minh mà vẫn giữ hồn cốt dân tộc. Tư tưởng Hồ Chí Minh về lối sống là di sản tinh thần quý báu, mang giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc, thể hiện một tầm nhìn xa rộng, một triết lý nhân văn, khoa học và cách mạng. Đối với sinh viên Việt Nam - những chủ nhân tương lai của đất nước - tư tưởng ấy chính là nền tảng để hình thành lối sống lành mạnh, tích cực, góp phần xây dựng nên những thế hệ trí thức vừa “hồng” vừa “chuyên”.

Trong bối cảnh xã hội hiện nay, khi các giá trị sống truyền thống đang chịu nhiều thách thức từ quá trình toàn cầu hóa, công nghệ số và sự đa dạng văn hóa, thì việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng lối sống cho thanh niên, sinh viên là nhiệm vụ mang tính chiến lược và cấp thiết. Việc kế thừa và phát huy những giá trị cao đẹp ấy trong đời sống của học sinh, sinh viên hôm nay chính là cách thiết thực nhất để khẳng định bản lĩnh, trí tuệ và nhân cách của thanh niên Việt Nam trong thời đại mới.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về lối sống là một di sản tinh thần quý báu của dân tộc, kết tinh những giá trị nhân văn sâu sắc, phản ánh một tầm nhìn khoa học, cách mạng và mang đậm triết lý sống vì con người. Đối với sinh viên Việt Nam - lực lượng trí thức trẻ, chủ nhân tương lai của đất nước tư tưởng ấy không chỉ là định hướng về nhân cách, đạo đức mà còn là nền tảng lý luận vững chắc để hình thành và phát triển lối sống lành mạnh, tích cực, góp phần xây dựng lớp thanh niên vừa “hồng” vừa “chuyên”, đủ phẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu của thời đại.

Khi quá trình toàn cầu hóa, chuyển đổi số và sự đa dạng văn hóa đặt ra nhiều thách thức đối với việc giữ gìn bản sắc và các giá trị truyền thống của dân tộc, thì việc kế thừa, vận dụng và phát huy tư tưởng Hồ Chí Minh trong giáo dục lối sống cho sinh viên trở thành một nhiệm vụ mang tính chiến lược lâu dài và cấp thiết. Đó không chỉ là yêu cầu của sự phát triển bền vững con người Việt Nam trong thời đại mới, mà còn là giải pháp căn bản để khơi dậy khát vọng vươn lên, hun đúc bản lĩnh văn hóa, tinh thần dân tộc, trí tuệ và phẩm giá của thế hệ trẻ Việt Nam trên hành trình hội nhập và phát triển./.
---------------------------------

(1) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 4, tr. 8 - 9
(2) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 4, tr. 449
(3) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 282
(4) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 6, tr. 244
(5) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 57 - 59
(6) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 6, tr. 54
(7) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 4, tr. 115
(8) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 6, tr. 322
(9) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 7, tr. 15
(10) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, t. I, tr. 162
(11) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Sđd, t. I, tr. 128