Thấm nhuần lời Bác, thực hiện tốt công tác tuyên truyền đường lối của Đảng cho bộ đội tại chiến hào

Báo Quân đội nhân dân (QĐND) vinh dự được Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt tên, luôn lấy những lời chỉ dạy của Người làm kim chỉ nam hoạt động. Đặc biệt, 33 số báo QĐND xuất bản tại Mặt trận Điện Biên Phủ trở thành minh chứng sinh động cho việc quán triệt và hiện thực hóa sâu sắc lời dạy của Người.

1. Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà báo cách mạng vĩ đại của Việt Nam và thế giới, với hơn 2.000 tác phẩm trải dài suốt nửa thế kỷ hoạt động. Mỗi trang viết của Bác kết tinh hài hòa giữa lý luận mác xít và thực tiễn phong trào cách mạng trong nước, quốc tế, đồng thời thấm đượm tinh thần yêu nước, chiều sâu trí tuệ và trách nhiệm xã hội. Xuyên suốt hành trình ấy là nguyên tắc nhất quán: Bác Hồ luôn tự đặt ra hai câu hỏi cốt lõi “Viết cho ai xem?” và “Viết để làm gì?”. Nguyên tắc ấy không thay đổi, với câu trả lời rõ ràng: “Viết để phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân lao động”.

Với Báo QĐND, Bác Hồ luôn dành tình cảm, sự quan tâm đặc biệt. Tờ báo đã vinh dự được Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu đặt tên. Trong số báo đầu tiên ra ngày 20-10-1950, Bác Hồ đã căn dặn cán bộ, phóng viên Báo QĐND những điều hết sức gần gũi mà sâu sắc: “Nói những điều thật thiết thực, đúng đường lối chính trị, ít tếu, viết ngắn, giản dị, vẽ dễ hiểu, trình bày rõ ràng, ít tiếp sang trang khác”. Những lời dặn dò thiết thực và giản dị của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được các thế hệ nhà báo-chiến sĩ Báo QĐND lấy làm phương châm và định hướng phong cách làm báo trong gần 8 thập kỷ qua.  

Bài xã luận “Có!” đăng trên số báo đầu tiên, Báo QĐND đã xác định nhiệm vụ: “... đem đường lối, chủ trương của Bộ Tổng Tư lệnh, Chính phủ, đoàn thể thấm nhuần vào toàn thể Quân đội và nhân dân để ai nấy ngùn ngụt lửa căm thù, kiên quyết vượt mọi gian khổ, chiến thắng giặc Pháp xâm lược và bọn Mỹ can thiệp”. Ngoài tòa soạn hậu phương đóng ở Căn cứ kháng chiến ATK Định Hóa, Báo QĐND còn tổ chức song hành một tòa soạn tiền phương để phục vụ riêng cho Mặt trận Điện Biên Phủ. Đây là sự sáng tạo đặc biệt độc đáo của Báo QĐND. 

Gọi là Báo “QĐND tiền phương", bởi khuôn khổ tờ báo giống hệt tờ báo “QĐND hậu phương" nhưng chỉ có 2 trang, dưới măng-sét có thêm dòng chữ: “Xuất bản tại mặt trận". Số đầu tiên ra ngày 28-12-1953 (cũng được đánh số 116 cùng với báo QĐND ở ATK), số cuối cùng ra ngày 16-5-1954 sau khi Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc thắng lợi.

Tờ báo được tổ chức trong điều kiện hết sức đặc thù, với lực lượng làm báo tinh gọn, chỉ 5 người, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Đại tướng, Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp. Nhịp độ xuất bản linh hoạt theo diễn biến chiến dịch, có thể ra hằng ngày hoặc giãn cách tùy tình hình thực tế. Nội dung tập trung phản ánh diễn biến chiến đấu và đời sống bộ đội, phục vụ trực tiếp cán bộ, chiến sĩ và lực lượng tại mặt trận, với phạm vi phát hành giới hạn ngay trong chiến trường Điện Biên Phủ.

2. Đối tượng phục vụ của Báo QĐND tiền phương được xác định rất rõ, chủ yếu là bộ đội, trực tiếp đến cấp đại đội và chiến sĩ trên mặt trận. Trong điều kiện chiến trường Điện Biên Phủ khốc liệt, mỗi số báo in ra đều hướng tới những người lính đang ngày đêm bám trụ, chiến đấu. Theo Chỉ thị của Tổng cục Chính trị: “Các cấp phải đảm bảo tờ QĐND đến tận tay chiến sĩ”, vì thế, bất chấp mưa bom bão đạn, những người làm công tác phát hành gùi báo dọc giao thông hào, hoặc chạy theo đơn vị hành quân, bảo đảm thông tin được chuyển tới nhanh nhất, kịp thời nhất, như những mệnh lệnh trước giờ xuất trận.

Nếu “Viết cho ai xem?” được xác định cụ thể, thì “Viết để làm gì?” lại được thể hiện sâu sắc trong toàn bộ nội dung của 33 số báo. Trước hết, nội dung tác phẩm báo chí của Báo QĐND tiền phương đã gián tiếp phổ biến đường lối kháng chiến của Đảng, Chính phủ và Tổng Tư lệnh Quân đội đến từng cán bộ, chiến sĩ ở Mặt trận Điện Biên Phủ, giúp họ nhận thức đúng, đủ về nhiệm vụ của mình theo kỷ luật nghiêm ngặt của chiến trường, quyết tâm chiến đấu giết giặc, cứu nước.

Báo QĐND tiền phương nhắm tới mục đích cổ vũ, động viên tinh thần cán bộ, chiến sĩ. Bước vào chiến dịch, Báo QĐND tiền phương đã sử dụng những bức tranh cổ động lớn chiếm toàn bộ 1 trang và những khẩu hiệu chữ cỡ lớn ở chân trang hầu hết các số báo; những bức vẽ sơ đồ diễn biến của chiến dịch. Với cách trình bày này, chiến sĩ Điện Biên chỉ cần nhìn qua đã biết nhiệm vụ tiếp theo phải làm gì: “Ngày 3-3 nhắc nhở chúng ta những nhiệm vụ gì” (số 127); hoặc: Phải giữ kỷ luật chiến trường ra sao: "5 điều kỷ luật ở chiến trường thi hành trong Chiến dịch Điện Biên Phủ” do Đại tướng Võ Nguyên Giáp ký (số 130).

3. Từ nghiên cứu kinh nghiệm lịch sử của 33 số báo QĐND tiền phương xuất bản tại Mặt trận Điện Biên Phủ, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm nghề nghiệp quý giá cho những người làm báo hôm nay.

Thứ nhất, người làm báo có xác định đúng người được thụ hưởng báo chí và mục đích vì sao lại để họ được thụ hưởng thì mới lựa chọn được đúng thông điệp quan trọng, có ích, gần gũi với họ mà cung cấp, để họ được thỏa mãn nhu cầu khi thụ hưởng báo chí. Ngày nay, trí tuệ nhân tạo (AI) có thể sáng tạo tin, bài, tuy nhiên, AI không thể thấu hiểu bản chất sâu xa của mỗi nền báo chí phục vụ mỗi nền chính trị khác nhau, trước khi sáng tạo ra một bài báo, nhà báo đã phải thấu hiểu là mình: Viết cho ai xem? Viết để làm gì? Cho nên, lời chỉ dạy của Bác Hồ: "Viết cho ai xem? Viết để làm gì?" có thể xem là tiêu chí nhận thức lý luận báo chí đối với mỗi người làm báo trong bất kỳ giai đoạn lịch sử nào.

Thứ hai, một trong những bản chất của báo chí là “đại chúng". "Viết cho ai xem?" là điều Bác Hồ muốn các nhà báo phải luôn ghi nhớ, bởi vì cách mạng Việt Nam lấy “dân làm gốc", Nhà nước Việt Nam là “của dân, do dân, vì dân", cho nên, báo chí phải phục vụ nhân dân. Nhà báo luôn phải nghiên cứu mức độ quan tâm, mong muốn của nhân dân trong từng thời điểm lịch sử cụ thể, hiểu rõ trình độ nhân dân. Đối tượng tiếp nhận thông tin càng hẹp, càng chuyên sâu thì càng dễ đạt được mục đích và hiệu quả mong muốn, tuy nhiên, phải luôn dự báo được mức độ “phản ứng tâm lý” của họ, đặc biệt là đối với “công chúng thị trường"-những người bỏ tiền mua thông tin trên báo chí hiện nay.

Thứ ba, mục đích của báo chí là tác động vào nhận thức của con người, từ đó thay đổi hành vi của họ, tạo ra dư luận xã hội. Báo QĐND tiền phương đã xác định mục tiêu rất cụ thể là phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ, nhằm đánh bại thực dân Pháp trên Mặt trận Điện Biên Phủ, giữ vững độc lập, chủ quyền của đất nước. Từ mục tiêu chính nghĩa đó, Báo QĐND tiền phương đã tái hiện “chân tơ kẽ tóc” toàn bộ sự khốc liệt của chiến tranh tại Mặt trận Điện Biên Phủ và thể hiện rõ hình ảnh những người chiến sĩ Điện Biên kiên cường đối mặt với khó khăn, đói rét mà vẫn đoàn kết bên nhau, lạc quan, yêu đời "vui hát bên cái chết", làm nên chiến thắng Điện Biên “chấn động địa cầu”. Có thể thấy, khi xác định rõ mục đích: “Viết để làm gì?" thì nhà báo mới không mơ hồ khi chọn góc độ tiếp cận vấn đề, lựa chọn tư liệu, khi phân tích, lý giải và đánh giá bản chất của sự việc mới đúng sự thật, khách quan, trung thực, không thiên lệch.

Ngày nay, trên nền tảng mục tiêu lớn là phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân, mỗi tác phẩm báo chí phải có mục tiêu rõ ràng và cụ thể, càng cụ thể càng dễ thực hiện và càng có thể đạt được hiệu quả mong muốn. Vì vậy, muốn xác định được trúng mục tiêu “Viết để làm gì?”, nhà báo phải không ngừng học tập nâng cao trình độ chính trị và nghiệp vụ, ngoại ngữ, công nghệ, rèn luyện đạo đức nhà báo cách mạng, bám sát chủ trương, đường lối cách mạng Việt Nam trong từng thời kỳ, đi sâu vào trong quần chúng, học hỏi quần chúng, tăng cường giao lưu, tiếp thu đào tạo quốc tế và phải chính tâm.